Gogoan al duzu noiz joan zinen lehenengoz olagarroak harrapatzera?
Bai, 7 urte nituela joan nintzen aitarekin. 71 urte daramatzat haitzetan, urte hauetan guztietan ez naiz geratu, eta oraindik ere hor jarraitzen dut.
Familian olagarrozaleak al zineten?
Senide guztiak ibiltzen ginen olagarrotan. Garai hartan, asko harrapatzen genituen. Hiru anaiok joaten ginen, eta bakoitzak hemezortzi edo hogei olagarro ekartzen genituen egunero. Gure aitak duro bateko txanpona [bost pezeta] jartzen zuen mahai gainean, eta anaion artean olagarro gehien ekartzen zuenak eramaten zuen txanpona. Arraska handi bat genuen etxean, eta olagarroz betetzen genuen.
Zer egiten zenuten gero olagarro horiekin guztiekin?
Lehortu egiten genituen, eta gure ama Zarautzera joaten zen saltzera. Han oso zaleak ziren garai hartan. Guk modu batean lehortzen genuen olagarroa, eta hori nahi izaten zuten Zarautzen. Beste toki batzuetan ere lehortzen zituzten, baserrietan eta, eta haiek ere azokara eramaten zituzten. Baina orduko sukaldariak gure ama agertu zain egoten ziren, hark eramandako olagarroa erosteko. Guk olagarroa ondo usteltzen genuen, gorritu egiten genuen, eta hala lortzen genuen zapore on hura. Ez baduzu ondo usteltzen, zuritu egiten da, eta zapore gutxiago izaten du.
Nahikoa olagarro zuenean joaten zen ama Zarauzko azokara. Hasieran beheko solairuan egoten zen, baina orduko beraneanteak kexu ziren usainagatik, eta goiko pisura bidali zuten. Baina etxera esku hutsik bueltatzen zen, denak salduta.
Olagarroa usteltzean usain galanta egongo zen, ezta?
Orduan etxeetan lehortzen zen. Eta gurean bezala, herriko beste etxe askotan ere bai. Zumaian ia familia guztiak joaten ziren olagarrotara, eta lehortu ere ia denek egiten zuten. Garai batean udaltzainek salaketak jartzen zituzten usain handia egoten zelako. Baina olagarroak usainik ez badu, ez da lehortutako olagarroa. Gure osaba batek mahasti bat zuen hilerritik gora, txabola bat, ur eta guzti, eta hara joaten ginen olagarroak lehortzera. Han ez genuen arazorik izaten.
Olagarro zoparen usainak jendea atzera botatzen du.
Hasieran hala gertatzen da, baina jaterakoan ez da gauza bera. Egosterakoan edo kazuelatik ateratzean usain handia izaten du olagarroak, baina jaterakoan desberdina da. Batzuei ez zaie batere gustatzen, baina ezagutu ditut egindako zopa guztia amaitu dutenak ere.
Nolakoa da olagarroa lehortzeko prozesua?
Harrapatutako olagarroa kaxa batean sartzen dut. Egurrezkoa izan daiteke, edo plastikozkoa. Bizpahiru egunean izaten dut han, estalita; uda sasoia bada, denbora gutxiagoan ere bai. Gorritzen utzi behar duzu, usteltzen, baina puntu zehatz bateraino eduki behar duzu; bestela, eskegitzerakoan eten egiten da. Momentu hori harrapatu behar duzu. Olagarroa lehortzeko eguzkia eta hego haizea dira onenak. Lan asko ematen duen jarduera da, arreta konstantea eskatzen duena. Eguzkia ezkutatzean, olagarroak barrura sartu behar dira, eta egunsentiarekin atera. Lainotzen bada, barrura; eguzkia ateratzen bada, kanpora. Nahikoa da euri zaparrada txiki bat olagarroa belzteko, eta hori lehengoratzea oso zaila da. Eguraldi onarekin astebeteko epean lehor daiteke olagarroa; bestela, pare bat astean.
Olagarroa lehortzen aritzen den azkenetakoa zara. Ba al dago lekukoa pasatuko diozun ordezkorik?
Gazteek olagarro freskoa jaten dute; gazte horiek usainarekin mareatuko lirateke! Olagarroa lehortzeak prozesu bat eskatzen du, eta ezin duzu edozein lekutan egin. Zelaia behar duzu, txabola bat, eta hirigunetik kanpo egon behar du. Ordezkorik ez dut ikusten. Alaba gazteari, Maiteri, erakusten hasi naiz. Interesa badu, eta olagarroa nola lehortzen dudan erakutsi behar niola esan zidan. Hark badaki, eta egunen batean pare bat olagarro hartu eta kapritxoz lehortu nahi baditu, egin dezake. Hori ere jakin behar da, bestela nola hasiko zara hutsetik?
Olagarro eskasia dagoela diote. Zuk nabaritu al duzu olagarro falta hori?
Kopurua asko gutxitu da. Bizi izan genituen halako garaiak aurretik ere, eta Ispasterrera [Bizkaia] joaten ginen olagarrotara. Garai batean, Itziarren pintura fabrika ere jarri zuten, eta ur zikinak errekara botatzen zituzten. Olagarroak oso sentikorrak dira, eta ur zikinik ez dute onartzen; hildako olagarro asko agertu ziren haitzetan.
Zerk uste duzu eragin duela eskasia hori?
Nik uste dut guk bat edo beste hartzeak ez duela eraginik. Arazoa egon daiteke otar edo sareen bidez harrapatzen dituztenekin; itsasontzitik hartzen duten olagarro kopuruarekin. Esaten dute pisu gutxikoak berriro itsasora botatzen dituztela, baina hori hedabideei esaten diotena da. Nik ez dut hori sinesten. Nor engainatu nahi dute?