Biktimen eta memoriaren gaia landuko dute Lasak gidatutako batzordean, Zarauzko Udalean. Zinegotzi guztiek parte hartuko dute bertan, alderdi denek adostuta.
Duela hamabi urte sartu zen Zarauzko Udalean Imanol Lasa (Zarautz, 1973). Ateraino ertzainek lagundu ziotela oroitzen du, eta beste zinegotzi batzuek bizkarzainak eraman zituztela. Garai hartan, zenbait politikari ilegalizatuta zeuden. Urteak pasatu dira, eta «bizipen ugari» izan ditu. «Horregatik naiz baliagarria Giza Eskubideak eta Elkarbizitza batzordea gidatzeko», azaldu du. «Gogotsu» hartu du lana.Berria da batzordea udalean. Nola hasi zarete gaia lantzen?
Argi geneukan agintaldi honetan bakearen, giza-eskubideen eta memoriaren inguruan lanketa berezia egin behar genuela. Aurretik lana egin bada ere, ikusi genuen plangintzarik gabe genbiltzala, unean uneko ekintzak eginez. Halako gai batek beharrezkoa du gidoi bat izatea. Hori garatuko dugu batzordean, eta jarraipena egingo diogu talde politiko guztiek.
Politikariek soilik osatzen duzue batzordea?
Bai, udalean ordezkatuta dauden alderdi politikoetako zinegotzi guztiek. Horrez gain, PPko politikariekin ere harremanetan gaude; izan ere, agintaldi honetan ez daude udalean, baina konpromiso pertsonala hartu dute gaia lantzeko. Ulertzen dugu Zarauzko sufrimenduaren mapan garrantzia izan duela alderdi popularrak, eta baduela zeresana gai honetan.
Zer urratsetan zaudete orain?
Alderdi guztiek ikusi genuen beharrezkoa zela batzorde hau sortzea. Batzordea eratuta, hausnarketarako tartea izan dugu. Orain, planteamendu bat egingo du alderdi bakoitzak, eta azaroan plan horiek partekatu eta uztartuko ditugu. Behin hori eginda, gustatuko litzaiguke abenduan onartzea egitasmoa, osoko bilkuran.
Biktimen eta memoriaren gaia gertutik lantzeko aukera ematen du udalak?
Bai. Herrian hurbiletik bizi dira urraketa guztiak; aurpegia jartzen zaie. Zarauzko Udalean bertan ere, esate baterako, urraketak pairatu dituzten pertsonak egon dira: ilegalizazioak, mehatxuak, hilketak, irainak... Udalean pauso garrantzitsu bat eman behar dugu elkar errespetatzeko, eta ea eragina duen beste erakunde batzuetan eta kalean.
Memoriaren Institututik ere udalen aldeko apustua egin dute. Herriz herri bizitzaren aurkako urraketen txostena banatu zuten. Hura osatzeko asmoa duzue?
Maparekin bat egiten dugu, baina beste giza-eskubideen urraketa asko ez dituzte jaso. Iñaki Uria Egunkaria-ko zuzendaritzako kide zen, eta badira frogak esateko biolentzia poliziala jasan zuela. Hori, adibidez, ez da inon agertzen. Zinegotzi izateagatik gaizki pasatu duten pertsonak ere badira, ETAren Iraultzaren Gaineko Zerga ordaindu behar izan dutenak... eta beste hamaika adibide daude. Herri baten sufrimenduaren mapa egiteko biolentzia guztiak hartu behar dira kontuan. Udala isilik gelditu da askotan, eta hori onartezina da. Indarkeria mota denak jaso behar dira, salatu eta biktimei esan behar diegu bere garaian isilik egon baginen ere, aitortza merezi dutela.
Erraz adostu duzue talde politiko guztiek bide beretik lanean hastea?
Bi gauza positibo eta beharrezko ikusi ditut. Batetik, inork ez du jarri baldintzarik; eta, bestetik, guztiek erakutsi dute parte hartzeko gogoa. Izan ere, boluntarioa da batzorde honetan parte hartzea. Politikariak izan arren, herritar bezala egingo dute ekarpena zinegotziek, beraz, apustu pertsonala izango da. Enpatia lantzeko gune bat izango da, baita zenbait momentutan erabaki okerrak hartu ditugula onartzeko ere. Hori da hurrengo belaunaldiek eskatuko diguten lana. Gure haserreak izango ditugu ibilbide honetan, baina hemen konponduko ditugu, etxean, herritarrengana adostasunak lortuta joan gaitezen. Jendea nazka-nazka eginda dago desadostasun eta borrokekin. Herri proiektu bat ezin da egin iraganean gertatu dena jakin gabe.
Errelato komuna edo partekatua nahi duzue sortu?
Ez, errelatoa ez da izango komuna, baina ondorioak berdinak izan behar dute. Hau da, herri honetan asko sufritu dela, indarkeriak ez duela justifikaziorik eta halakoak.
Harremanetan jarri zarete biktimekin edo familiekin?
Apurka-apurka ari gara. Urteurrenak tokatzen direnean aitortza txiki edo, besterik ezean, dei bat egin nahi diegu guztiei.
Beste udalerri batzuetan biktimek eta herritarrek egin dituzte foroak; Errenterian eta Azpeitian kasu. Horrelako zerbait egin daiteke Zarautzen?
Lehenengo memoria berreskuratzeko omenaldiak egingo ditugu. Hala ere, foro batzuk irekiko ditugu herritarrekin eta eragileekin lan egiteko. Aurreikusi dugu pauso hori ere ematea.
Azken aldian asko ari dira hitz egiten biktima eta memoriaz, baina ez al da politikarien arteko diskurtsoa soilik?
Bai, agian, alde humanoa falta da, eta ikasi behar genuke herritarrengandik. Deigarria iruditzen zait biktimak beraien artean nola elkartzen diren, eredu dira elkar errespetatzen eta ulertzen; sentimenduak kudeatzen. Politikariak atzetik goaz. Guk, ordea, erantzukizun berezia dugu benetako memoria ondo egiteko.
Hala ere, biktimek ezin dute izan politika egiteko aitzakia, ezta?
Ez. Beharrezkoa da iragana argitu eta aitortzea, baina ezin du aitzakia izan etorkizuna nahi bezala egiteko. Ezin dizkiogu atzoko kontuak elkarri aurpegiratu aurrera egin nahi badugu.
Udalerri bakoitza bere modura ari da gaia lantzen, ezin dira indarrak batu?
Ez, garrantzitsua da herri bakoitzak bere erara egitea lanketa, sufrimendua desberdina izan baita herri denetan. Historia eta oroitzapen bereziak ditu bakoitzak, eta bere bidea egiteko aukera izan behar du. Gai honetan ez du balio kopiatu eta itsasi egitea.