Azkoitiko medikua izan da urte askoan Omaro. Jaioterriko gatazkaz hitz egin dio HITZAri, eta argi azaldu du erregimenaren aurkakoa dela; «elkarrizketa» da guda bukatzeko bide bakarra harentzat.
Euskal Herria da Abdul Magid Omaroren (Hamame, Siria, 1944) «bigarren herria». Azkoitian bizi izan da urteetan, eta bertako medikua izan da. «Etxean bezala» hartu izan dutela dio. Gaur egun, Zarautzen bizi da. Ordea, familia, oroitzapenak eta sentimenduak Sirian ditu. Sorterriko gatazkaz eta egoeraz hitz egin dio egunkari honi.Noiz erabaki zenuen Siria uztea, eta zergatik?
Medikua naiz, eta medikuntza ikasteko utzi nuen nire herrialdea. Aitak bi aukera eman zizkidan: medikua edo militarra izatea. Madrilen (Espainia), Valentzian (Herrialde Katalanak) eta Zaragozan (Espainia) ikasi nuen, eta Zaragozako emakume batekin maitemindu nintzen. Zaragozatik Euskal Herrira etorri ginen, 1974an; Donostiara lehendabizi, eta lanean jardun nuen ospitalean eta Poliklinikan. Ondoren, Azkoitian eman zidaten postua, anbulatorioan, eta han egin dut bizitza. Orain, Zarautzen nago, eta kontsulta pribatua dut Azpeitian.
Hizkuntzarekin zer moduz moldatu zinen?
Ez nekien hitz bat bera ere gaztelaniaz, ingelesez bakarrik hitz egiten nuen. Azkoitira joatekoa nintzela esan zidaten: Aizu, badakizu nora zoazen? Euskaraz jakin gabe hara joan behar duzu?. Gaizki pasatuko nuela esan zidaten, baina ni oso onartua sentitu naiz beti Euskal Herrian. Zertxobait ikasi dugu euskaraz, eta seme-alabak eta bilobak beraien artean euskaraz mintzatzen dira.
Familiarik ba al duzu Sirian?
Bai, han bizi dira bi arreba eta senitarteko gehiago. Hala ere, urte asko daramatzat hemen, eta arrebekin soilik mantentzen dut kontaktua.
Erraza al da Euskal Herritik zure arrebekin harremanetan jartzea?
Behintzat, badakit ondo daudela. Arreba bat Damaskon bizi da, eta gerrak ez du zipriztindu gune hori, Siria osoa ez baitago gudan. Beste arreba bat gure jaioterrian dago, Hamamen, eta harekin ezin dut harremanetan jarri. Ez dago telefonorik eta argindarrik, leku horrek pairatu egin ditu gatazkaren ondorioak. Badakit orain ondo dagoela, baina ezin dut berarekin nahi dudanean hitz egin.
Siria uztea pentsatu al dute zure senideek?
Ez. Hamamen bizi den arrebak ez du etxea utzi; izan ere, toki bat hutsik utziz gero, okupatu egiten dute, eta ezer gabe gelditzen dira. Gainera, beste herri batzuetatik ihes egin duten pertsonak ditu berarekin bizitzen.
Gizarte maila guztietako herritarrek al dituzte baliabideak guztia utzi eta errefuxiatzeko?
Nazioarteko giza eskubidea da errefuxiatzea. Heriotzarengandik ihes egitea da errefuxiatua izatea, eta denek izan behar dute bizirik jarraitzeko aukera. Ezin dut erantzun guztiek ote dituzten baliabideak ihes egiteko, baina heriotza horren gertu ikusten duzunean, ez dago aukerarik, oinez bada ere, ihes egiten duzu. Inori ez zaio gustatzen laguntza eske bizilagunaren atea jotzea, baina hil ala biziko kontua da. Inork ez ditu bere familia, oxigenoa eta herria utzi nahi, baina askorentzat, heriotza da beste aukera bakarra. Une horretan diruak, baliabideek, ez dute batere axola.
Hedabideen eta politikarien ahotik gauza asko entzun dira Siriaz eta gerraz. Nola hasi zen gatazka zure herrialdean?
Siriak 40 urte baino gehiago daramatza askatasunik gabeko herrialde izaten, diktadurapean. Giza eskubideek ez dute existitu Sirian azken urteetan, eta horrek gainezka egin behar zuen egunen batean. Arabiako erreboltak Tunez eta Egiptotik pasatu ziren, besteak beste, eta matxinadak iritsi egin behar zuen Siriara. Hasieran, modu baketsuan irten zen jendea kalera: ikasleak, gazteak. Askatasuna eskatzen zuten haiek. Siriako erregimenak, ordea, polizia jarri zuen lanean, eta jende baketsua atxilotu eta hil zuen. Lehen unetik indarkeria izan zen jaun eta jabe; ez, behintzat, elkarrizketa.
Nola egin du aurrera egoerak?
Bigarren fasean, armada atera du erregimenak. Zer agintarik atera dezakete gudarostea bere herritarren aurka borroka egiteko? Zilegitasuna galtzen duzu jokabide horrekin. Herritarrei ez zaie defenditzea beste erremediorik gelditu. Hor sartu dira nazioarteko herrialdeak, bakoitza bere interesekin. Horrela egin zigun eskuetatik ihes Siriako bakeak. Biktimak herritar pobreak izan ziren, bizitzeko gogoa duten pertsona xumeak.
Noren artean da, zehazki, gerra?
Erregimena dago alde batetik; eta, bestetik, gainontzeko ideologietako talde eta azpitaldeak. Azken boladan Siriarekin loturarik ez duten taldeak sortu dira; Estatu Islamikoa hartzen dute denek kontuan, baina oposizioa ez da hori soilik. Gatazkaren lehen unean, terroristek ez zuten lekurik Sirian, boterearen hutsunea nagusi den une batean hazi da: orain nola kontrola daiteke?
Erregimenaren aurkako pertsonak kriminalizatu dira.
Bai, zerbait gertatzen den bakoitzean, beste aldekoak terroristak eta infiltratuak dira. Sirian erregimenaren aurka dauden pertsona baketsu eta xume asko dago, gehiengoa dira: gehiengo isila. Terroristak gutxiengoa dira. Milioika herritar baketsuk herrialdea uztea beste aukerarik ez dute, horiek dira Siria. Haiek itsasoa dute bizi ahal izateko aukera bakarra, hau da, heriotzarako beste bide bat. Egoera gogorra da orain herritarrentzat, gerra gelditzea da irtenbidea. Horretarako bi aukera daude: erregimena ezeztatzea edo elkarrizketa sustatzea. Bigarrenaren alde nago ni, ez dugu odol gehiago behar, nahikoa sufritu dugu.
Agintari batzuek esan dute errefuxiatuen artean egon daitekeela yihadistarik.
Hori betiko diskurtsoa da. Siriarrok, oro har, ez dugu zerikusirik talde horiekin. Bat edo beste etor daitekeela? Baliteke, baina hori leku guztietan gerta daiteke.
Europako gizartea gai ikusten al duzu errefuxiatuak errespetuz onartzeko, orain eta hemendik urte batzuetara?
Bai, guztiz gai. Beti egongo dira errefuxiatuen aurkako ahotsak, taldeak eta norbanakoak, baina gutxiengoa direla pentsatzen dut. Euskal Herria, gainera, oso leku solidarioa da.
Beste herrialde batzuetako pertsonekin sortu izan dira ezinikusiak hemen ere.
Ez dut uste egoera guztiak nahas daitezkeenik, testuinguru desberdinak dira. Badut itxaropena gizartearengan, eta uste dut ulertuko dutela ihes egitea beste erremediorik ez duten pertsonen aurrean gaudela.
Hala ere, heriotzarengadik ihesi doazen horiek harresiak aurkitzen dituzte ibilbidean.
Bai, eta hori ez da arazoa konpontzeko modua. Berdin da zenbat harresi jartzen dituzten, haiek berdin-berdin errefuxiatuko dira, ihes egingo dute. Hori ez da konponbidea; laguntzeko, gerra gelditu behar dute munduko potentzia handiek, Nazio Batuek eta beste erakunde batzuek.
Zer balorazio egiten duzu nazioarteko herrialdeek hartu duten jarreraz?
Europak, esate baterako, ez du jarrera argirik hartu: oraintxe bai, oraintxe ez. AEBk ere ez dute ezer zehaztu nahi; eta Errusia, Txina edo Iran, adibidez, erregimenaren aldekoak dira. Ez dut konpromiso argirik ikusten. Izan zuten errefuxiatuentzat gune bat sortzeko proposamena, baina Europak ez zuen behar bezala erantzun horren aurrean. Ikusi behar dute hau konpontzeko aukera bakarra dela gerra gelditzea; izan ere, guda gelditzen ez den bitartean, errefuxiatuen joan-etorriak ez du izango etenik. Gainera, errefuxiatuen zama handiena Libanon, Turkian eta Jordanian ari dira pairatzen, eta haiek ere ez daude prest giza uholde horri erantzuteko. Herrialde horiek ezin dizkiete eskaini hezkuntza eta osasun zerbitzuak pertsona guztiei, arazo potoloa da.
Zer eragin izango du horrek pertsonengan, belaunaldiengan?
Umeek arduratzen naute gehienbat. Eskolara joan ezin duten umeak dira, zerbait jateko lana egin behar dutenak. Hondamendi bat da eskolarik gabeko haurren belaunaldi bat izatea, horri ezin zaio buelta eman etorkizunean. 55.000 ume daude laguntzarik gabe.
Siriara itzultzeko aukerarik izan al duzu zuk?
Bai, 1993an izan nintzen azkenekoz. Arazoak izan ditut sartzeko, baina saiakera egin nuen urte hartan. Pentsa, medikua naiz, pertsona arrunt bat, inoiz ez dut armarik erabili, hogei urte igaro nituen Siriatik kanpo, eta atxilotu egin ninduten. Aireportutik komisaldegira eraman ninduten, eta egun bat pasatu nuen han. Astebetez, egunero joan behar izan nuen polizia etxera Damaskon. Siriako gobernuaren segurtasun sistema ikaragarria da, dena kontrolatzen dute. Gainera, fitxatuta nengoen, historia politikoa dudalako. Baina beti izan naiz hitz egitearen aldekoa, inoiz ez dut armarik hartu.
Nola ikusten duzu etorkizuna?
Itxaropena daukat: azkenean, egunen batean, herriak irabaziko du. Herriek beti irabazten dute. Denak kabitzen dira Sirian, eta gobernu zibil bat merezi dugu. Musulmanak, kristauak, talde guztiek eta jatorri guztiek dute lekua, bizitzeko eta aske izateko eskubideak izan behar du xede. Duintasunak eta Siriako herriak irabaziko dute.