Palestinako Bir Zeit herriko alkatea da Yousef Nasser, eta Zestoarekin senidetuta dago. Zestoan izan da asteburuan Euskal Herria-Palestina egunean. Urola Kostako Hitza-k senidetza harremanari buruz, bi herrialdeen arteko desberdintasun eta berdintasunez eta palestinarren gaur egungo egoeraz galdetu dio.
Joan den irailean senidetze hitzarmena berretsi zenuten. Zer eman dizue zuei senidetza honek?
Senidetzak moralki esanguratsua den harremana eman digu, ezer praktikoa baino gehiago. Ez batak ez besteak ez daukagu diru askorik programatan eta ekimenetan gastatzeko. Garrantzitsua izan da elkar bisitatzea, besteak nola bizi diren ikusi ahal izan dugulako eta elkarri babesa ematen diogulako. Elkartasunak itxaropena ematen digu, hori da senidetzak eman digun onena.
Hitzarmen berreste ekitaldi horretan esan zenuen beharrezko zela lanerako irizpide batzuk markatzea. Lan hori egin al duzue jada?
Zenbait arlo identifikatu dugu. Bir Zeiten gazte kluba daukagu, kirolak lantzen dituzte, ekintza kulturalak garatzen dituzte eta Zestoako gazteekin elkarlana egiteko asmoa dago, euren artean erakundeetatik aparteko harremana izan dezaten. Dena den, arbelean daude gauzak oraindik.
Palestinarrei laguntzeko modurik onena Israeli boikota egitea dela esan izan duzu.
Hala da bai. Uste dut oparotasun ekonomikorik gabe Israelek ezingo duela biziraun. Munduak Israeli betidanik lagundu izan dio dirua emanez; 1950. hamarkadatik Israel da Estatu Batuetatik dirua itzuli beharrik izan gabe jasotzen duen estatu bakarra. Alemaniak II. Mundu Gerra ostetik dirua ematen dio holokaustoagatiko kalte-ordain gisa; Europak, holokaustoaren aurrean errudun sentitzen delako, dirua ematen dio eta horregatik guztiagatik Israelek BPG Barne Produktu Gordinaren %30 gastatu ahal izan du arlo militarrean. Horregatik du Israelek duen garapena. Laguntza hori gabe ezinezkoa izango zitzaion. Orain, israeldarren bizi maila europarren parekoa da. Eta boikota egiten badiogu, behera etorriko da. Eraiki duten giza sistema eta sistema ekonomikoaren ondorioz, israeldar askok ez dute euren estatuak gure aurka egiten dituzten gauzen berri. Babestuta bizi dira. Ekonomia arloan boikota egiten badiegu, israeldar horiek ez dute ulertuko, galdetu egingo dute, eta okupazioaz ohartuko dira.
Zeintzuk dira Palestinaren eta Euskal Herriaren arteko berdintasunak eta desberdintasunak?
Aukeratzeko askatasuna da erronka komun nagusia. Euskaldun askok sentitzen dute Espainiaren okupaziopean bizi direla eta Espainiak euren bizitzako arlo asko kontrolatzen dituela. Xehetasunak ez dakizkidan arren, antzeko egoera dela badakit. Desberdintasunei dagokionez, gure kasuan, Israelek ekonomia kontrolatzen du, ezin dugu lurraldetik kanpo bidaiatu haren baimenik gabe; ezin dugu israeldarren kontrolpean dauden baina geure lurrak diren horietan haien baimenik gabe eraiki, eta ez digute baimenik ematen; ezin ditugu ondasunak eta zerbitzuak inportatu haien kontroletatik pasa gabe eta euren zergak aplikatu gabe. 1980 hamarkadan inportatzen genituen produktuak %60 gehiago kostatzen zitzaizkigun Israelen tasen ondorioz. Ezin dugu geure ekonomia garatu. Hori da desberdintasun nagusia: Garapen ekonomikoa. Hemen gu baino askoz aberatsago zarete. Hala ere, hemengo inbertsore eta kapitalista handienak ez omen dira hemengoak, euskal langileez aprobetxatzen dira eta dirua kanpora joaten da. Geuk 70. eta 80. hamarkadetan genuen egoera dakarkit gogora horrek. Palestinarrok Israelen lan egiten genuen eta, lan beragatik, judutarrek kobratzen zutenaren erdia kobratzen genuenean. Esan didatenez, hemen lantegietako bataz besteko hileko soldata 1.000 eurokoa da, eta hori, hemen dituzuen prezioak kontuan hartuta, esplotazioa dela iruditzen zait. Etxebizitzen arazoa ere bi herrialdetan dugu: Ditugun soldatetarako garestiegiak dira eta gazteek ezin dituzte ordaindu.
Bir Zeiteko alkate zara azken bost urteetan. Bir Zeit herri garrantzitsua da Palestinan: unibertsitatea du, kultur bizitza oparoa… Nolakoa da bertakoen bizi maila?
Ez da horren txarra. Hori da gure egoeraren kontraesanetako bat. Okupaziopean gaude, baina ez daukagu Bangladeshen duten pobrezia, ez ditugu Calcutako auzune txiroak, ez dugu New Yorkek duen krimen arazorik. Pobrezia dago, baina elkarri laguntzen diogu. Arazo nagusia da ez dugula askatasunik gure ekonomia garatzeko, gure lantegiak eraikitzeko, gure lurrak edo gure ura erabiltzeko. Adibide bat jartzearren, 1967an, 600.000 biztanle ginenean, 112 milioi kilometro kubiko ur erabiltzeko baimena genuen. Egun 2,5 milioi biztanle gara, eta gehienezko kopuru horri eutsi diote. Beraz, gure nekazaritza suntsituta dago. AEBetan edo beste herrialdetan bizi diren palestinarrek bidaltzen diguten diruari esker bizi gara askotan. NBE Nazio Batuen Erakundeak Osloko Hitzarmenaren ostetik ere ematen digu dirua, baita AEBk ere, isiltasun truke. Berez, garatzeko baliabideak baditugu; burmuinak ditugu, energia daukagu, eta ikasketadun jende asko dago Palestinan.
Joan den hilean Jerusalemgo autobus geltoki batean eraso gogorra izan zen, lehena azken lau urteetan. Nola interpretatzen duzu?
Nire lehen galdera izan zen: «Zer espero dute honetatik ateratzea?». Gu zapaltzen ari dira, gure lurrak lapurtzen, gure jendea Jerusalemdik bota dute, elizak suntsitu dituzte, han bizi ziren palestinarrei etxeak kendu dizkiete, haiek bota eta beren etxeak eraiki dituzte; dokumentuak manipulatu dituzte jabetzak eurenak direla esateko. Haiek cowboy-ak eta gu indioak bagina bezala, gurea kendu eta gutako asko hil dituzte. 20 urte daramagu bakea nahi dugula esanez, eta hori esaten dugun bakoitzean, lur zati bat gehiago lapurtzen digute. Beraz, zer nahi dute? Inork ez du erasoa onartu, beraz, zain gaude. Baina palestinarrak argi eta garbi aitortu izan dute egiletza zerbait egin dutenean. Dena den, zorionez, pertsona bakarra hil zen. Israelek guri leporatzen digu errua, hala Gaza erasotzeko aitzakia duelako. Lehen ere egin dituzte halakoak; 1948an israeldarrez beteriko ontzi bat suntsitu zutenean bezala.
Nola eragiten dizuete zenbait herrialde arabiarretan gertatzen ari diren iraultzek? Itxaropena piztu al zaizue?
Oso pozik nago horiekin. Aldaketa dator eta bai, itxaropena pizten digu. Diktadoreen menpe egon dira azken 40 urteetan eta ez dute sozialki, kulturalki edo ekonomikoki garatzeko aukerarik izan. Argi dago, demokraziak, iritzi askatasunak eta adierazpen askatasunak nabarmen hobetuko dute egoera. Diktadore horiei guztiei, beraz, agur agur. Dena den, arabiarren arerio gogorrenak arabiarrak dira orain; herrialdeen arteko harremanetan eta baimenak ematerakoan, bereziki.
Palestinan ez daukazue diktadorerik, okupazioa duzue. Baina palestinarrak ere banatuta zaudete.
Bai. Baina gurean banaketa hori liderretan soilik dago, herritarrak ez daude hain banatuta. Banaketa, nire ikuspuntutik gainera, ez da gatazkaren sustraietan dagoen zerbait, duela 20 urtetik gaur arte gertatutako zerbait da; boterea lortzeko borrokan ari diren bi alderdien arteko borrokatik sortua. Baina, oinarrian, herritar denek gauza bera nahi dute. Gainera, ezin da ahaztu Hamasek boterea okupazioaren laguntzarekin lortu zuela. Israeldarrek palestinarrak banatu nahi zituztenez, fundamentalistei antolatzeko aukera gehiago eman zieten, eta alderdi sekularra, Palestina Askatzeko Erakundea (PAE) suntsitzeko laguntza eman zieten, dirua eta armak emanez. Eta hori gertatu zen.
Giroa goxatu nahian edo, NBE nazioarteak Palestinako Estatua onar dezan saiatzen ari da. Zer iruditzen zaizu asmo hori?
Ez dut sinisten nazioarteko erakundeetan. 1948tik gaur arte NBEren bost edo sei ebazpen ditugu, eta ez dira aplikatu. Osloko Hitzarmenak (1993) zioen bost urtean estatu independentea izango genuela, eta oraindik ez daukagu halakorik. Dena den, guretzako garrantzitsuena da herriak bat egitea eta askatasunaren aldeko borrokari eustea. NBEk dioenak eta AEBek diotenak eragina izan dezake, baina ez ditu gure erabakiak aldarazten. Azken finean, mundu guztiari eskatzen diote Palestina onartzeko, baina ez Israeli. Beraz, zertarako balio du? Paper gaineko tinta besterik ez da.