Joseba Beristainek (Azkoitia, 1978) informatika ingenieritzako ikasketak dituen arren, musikari lotuta dago txikitatik. Musikari eta artista familia bateko kidea (Kandido Beristainen biloba), ikus-entzunetako musikan jarriak ditu indar guztiak, eta bihartik aurrera bere sormenaren doinu indartsuez gozatzeko aukera izango dute Mystikal euskarazko animaziozko filma ikustera joaten direnek. Orfeoi Donostiarrak berak sortutako abestia kantatu izanaren «ohorea» izan du bere aurreneko filmean. Gainerakoan, hamaika laburmetraiari musika jarritakoa da.
Mystikal filmerako musikaren parte bat zuk egin duzu. Gustura gelditu al zara emaitzarekin?
Bai. Gainera, Donostiako Orfeoiarekin grabatze soila luxu bat da, eta ondo gelditu da, ikusgarria gelditu da; eta irudiekin batera ikusita, are gehiago.
Irudirik ikusi gabe egin al duzu, bada, musika?
Batzuk gidoia ematen didate, eta horren arabera musika egin behar izaten dut. Besteek filma amaitutakoan ematen didate, eta irudien gainean jarri behar izaten dut musika, zehatz-mehatz. Kasu honetan, aurrenekoa izan da.
Nola duzu nahiago zuk?
Onena izango litzateke aurretik ideia bat izatea musika prestatzen joateko, eta gero irudira zehaztea, baina halakorik ez zait oraindik inoiz gertatu. Batzuetan zaila izaten da irudiaren gainean musika egitea; sinkronizazio asko egin behar direnean, esaterako. Ez da erraza. Lan egin nuen laburmetraia batean, adibidez. Musika minutu asko zeuden, eta momentu askotan pertsonaien mugimenduekin bat egin behar zen. Batzuetan burukominak izaten dira. Hala ere, beste modu batera aterako ez liratekeen gauzak ateratzen dira gero.
Zer sentitzen da norberaren sorkuntza zinema areto batean, bolumen horrekin, entzutean?
Zuzendariak soinua normalean baino altuago jartzeko eskatu zuen, eta ederra izan zen, filma nire musikarekin hasten delako, gainera. Etxean ezin da bolumen horretan entzun, eta zirraragarria da. Hala ere, milaka aldiz entzunda nuen abestia, eta distantziatik.
Dibulitoon ekoiztetxearentzat egin duzu lan hori.
Bai. Orfeoi Donostiarrarekin abesti bat egiteko aukera izan zuten filmerako, eta niri deitu zidaten hori prestatzeko. Letra gaztelaniaz pasatu ziguten, eta neskalagunarekin batera ahal zen moduan euskaratu genuen. Hala ere, ez da askorik ulertzen abesbatzak kantatzen duenean. Horri doinua eta musika jarri nizkion: orkestrarako musika egin nuen, ordenagailuarekin, eta Orfeoiarentzat partiturak prestatu nituen, kideek abesteko.
Zenbat denbora behar da hori guztia egiteko?
Ehun ordutik gora pasatu nituen, abestia nahikoa motza den arren. Izan ere, hainbat gauza sartzen da hor: aurrena gutxi gorabehera sortu behar da pieza, melodia aukeratuta, baina zein instrumentu egongo diren erabaki edo pentsatu ere egin behar da gero: biolina, biola, txeloa, baxua, metalezko guztiak; tronbak, tronboiak, klarineteak, txirulak… horientzat guztientzat erabaki egin behar da bakoitzak zer egingo duen, ez duen, edo isilik egon behar al duen… gero perkusioa, eta gero horrek guztiak itxura ona hartu dezala. Benetako instrumentuek jo behar badute, partiturak ere behar bezala idatzi behar izaten dira, ondo prestatu behar izaten dira. Ordenagailuak dena onartzen du, baina pertsonekin ezin da nota bat goragotik edo beheragotik egin.
Ordenagailuz konposatu ahal izatea aurrerakuntza handia izango da hortaz, ezta?
Bai. Nik aurrena pianoan jotzen dut normalean. Egitura edo oinarria gutxi gorabehera eginda dagoenean, hor melodia bat, segizio bat, kontramelodia bat… eginda dituzu, eta hor erabakitzen da melodia bakoitza zer instrumentuk egingo duen. Garai batean, esperientziagatik jendeak bazekien zer instrumenturentzat zen egokia zer, nola entzuten zen melodia bakoitza instrumentu bakoitzarekin. Gure belaunaldiaren kasuan, onerako edo txarrerako, ordenagailuak ditugu. Han probatu, eta esan egiten dizu nola entzungo den.
Horretarako programa asko daude. Sekuentziadore baten bitartez egiten du lan ordenagailuak kasu honetan. Sekuentziadoreak audioa grabatzeko eta MIDI grabatzeko balio du. Instrumentu elektronikoak euren artean ulertzeko erabiltzen den protokoloa da MIDI. Zuzenean partitura bat idaztea bezalakoa izaten da normalean, baina ez da partitura ofiziala, laneko zirriborro bat baizik. Hainbat soinu banku dago: orkestrako soinuak, perkusiokoak… Denak batera jarri, eta jada eginda dagoenean, partiturak idazteko balio duen programa bat hartu behar da eta han partiturak idatzi. Horregatik behar dira horrenbeste ordu. Eta gero grabaketa dago, eta horren ondoren edizioa eta nahasketak.
Beraz, ehun ordu ez da horrenbeste, ezta?
Beno, batzuentzat asko dira; beste batzuentzat, ez. Praktika hartu ahala gauzak azkarrago egiten dira, eta exijentzia mailak ere eragiten du sartu beharreko ordu kopuruan. Ez da gauza bera laburmetraia baterako musika egitea, edo mundu mailan zabalduko den film baterako egitea. Edo ez da gauza bera ordenagailuan entzungo den doinua izatea, edo benetako instrumentistek jo behar dutena. Benetakoek jo behar badute, azken xehetasuna ere kontuan hartu behar delako; askoz ere lan gehiago da.
Mystikal-erako egindako grabaketan egon al zinen?
Bai, entsegu batean eta grabaketan. Mila aldiz entzuna nuen abestia musikarekin, eta Donostiako Orfeoiak abestu zuenean ahotsa bakarrik egin zuten, eta arraro samar entzuten zen. Bestetik, oso hunkigarria da 80-100 lagun zuk egindako musika abesten entzutea, ikaragarria. Grabaketan, berriz, nahikoa lasai egon nintzen, grabatzen ari zen teknikoak bazuelako esperientzia horretan, nahikoa denbora genuelako eta dezentetan errepikatzeko aukera izan genuelako. Askotan, gainera, nola grabatzen den bakarrik ez da izaten; nahasteko moduan ere alde handia dago. Hector Lealek egin behar zuen; konfiantza handia nuen beragan eta, pentsatu bezala, ondo atera zen guztia.
Zu musika taldeetan ere aritua zara. Zer aldatzen da talde batean musika jotzetik, ikus-entzunetarako musika egitera?
Guztiz ezberdina da, ikus-entzunetarako musikak funtzio bat duelako; ez da estetikoa bakarrik. Funtzio hori gauza asko izan daiteke, baina zineman eta laburmetraietan behintzat balio beharko luke istorioa ondo kontatzeko. Zer garai eta tokitan gauden girotzeko balio dezake, edo pertsonaia batekin lotzeko izan daiteke. Pertsonaia horren garapena nola doan kontatzeko ere izan daiteke. Musikak joko asko ematen du, eta zuzendari askok ez dute ondo aprobetxatzen edo ez dira horretaz ohartzen. Kasu horretan, ikus-entzunetarako musikaren kasuan, ez da librea. Musikak filmaren zerbitzura egon behar du, eta hori garbi eduki behar da, bestela kaka-nahastea izan daitekeelako. Musikak sinplea eta aspergarria izan behar badu, hala izan behar du. Aldiz, musika talde batean jotzen baduzu, nahi duzuna sortu eta joko duzu.
Musika taldeetan dena talde mailan erabakitzen da. Ikus-entzunekoetan ere bai?
Hori da beste desberdintasunetako bat. Talde bakoitza bere erara antolatzen da, baina gehienetan abestiak denen artean egiten dituzte. Gure kasuan ez. Batek egiten du musika, zuzendariarekin hitzartuta, eta orkestraren batek jo behar badu, jo egingo du, baina inor ez da hasiko bere iritzia ematen. Pixka bat hierarkikoa da, bestela zoramena izango litzateke.
Zinemaren baitan gero eta garrantzia handiagoa hartzen ari da musikaren atala, eta musikagile bakoitzak egiten duena besteek oso kontuan hartzen dutela diote.
Bai, eta horren adibide garbiena oraintxe bertan Hans Zimmer musikariarena da. Soinu eskola eta lan egiteko modu bat sortu ditu, eta enpresa bat du langile pila batekin. Berak halako estilo bat sortu du, eta jarraitzaile asko du. Gainera, film batek arrakasta izan badu, beste zuzendariek ere antzeko musika eskatuko dute film berria prestatzerakoan. Gauza bera gertatzen da modan jartzen diren aktoreekin edo gaiekin ere. Eta, musikarekin ere, antzera. Gladiator, Hannibal, El Codigo Da Vinci… halakoetako musika berea da. Pop eta elektronika estiloetatik dator Zimmer, eta beraz bere lehengo soinu bandak sintetizadoreak ziren guztiz; pixkanaka orkestra sartzen joan zen, baina rockeko taldeek grabatzen duten bezala egiten du, instrumentu bakoitza banan-banan hartuta. Hala, soinu faltsua lortzen du, benetako orkestra batekin inoiz lortu ezin izango lukeena. Baina soinu zirraragarria lortzen du. Niri asko gustatzen zait bere estiloa.
Musikak ikus-entzunetako proiektuetan garrantzia izan arren, musikagileak bigarren plano batean gelditzen zarete, apur bat ezkutuan, ezta?
Apur bat ez, guztiz. Inork ez daki zeinek egin duen zeren musika, eta kalean ere inork ez du ezagutzen musikagilea. Madrilen duela urte batzuk Roque Baños ikusi nuen kalean. Bera Espainia mailan film gehienetako musika egiten duena da, eta kalean gora zihoan erosketekin, baina inork ez zuen gelditu autografoa eskatzeko. Gure lana guztiz estudiokoa da, izan ere, eta ez du zuzenekoen zirrararik eragiten.
Hala ere, zuk estudioa hautatu duzu.
Bai, zinema eta musika gustatu izan zaizkit betidanik, eta zinemarako musika egitea hautatu dut, beraz.
Enkarguz inorentzat konposatu al duzu ezer?
Hasieran neskalagunarentzako konposatzen nituen abestiak, baina enkarguz inoiz ez dut ezer egin. Kukuherrin lagun talde bat elkartzen gara, B koadrilla deitzen diogu, eta urtero lagun ezkutua egiten dugu. Ezin izaten dugu ezer erosi, geuk egindako zerbait izan behar du, eta behin lagun baten alabarentzako abesti bat egin nuela gogoratzen naiz.
Letrarekin eta musikarekin?
Ez, nik ia inoiz ez dut letrarik egiten, ez diot asko erreparatzen letrari. Harmonian eta soinuan jartzen dut arreta. Hala ere, badira salbuespenak; Jorge Dexler musikariaren letrei, esaterako, asko erreparatzen diet, ez dakit zergatik.
Konposatzeko instrumentu gustukoren bat ba al duzu?
Pianoa, bertan nota guztiak jarraian dituzulako eta segizioak eta melodia batera egin daitezkeelako. Gitarrarekin zailagoa da hori guztia egitea, eta flautarekin, berriz, ezin da.
Jotzeko ere, pianoa gogokoena?
Bai, ez naiz oso instrumentista ona, baina pianoa da ez okerren jotzen dudana.
Musikagile gustukorik?
James Newton Howard, Hans Zimmer, Danny Elfman eta Pascal Gaigne.
Eta soinu banda bat aukeratu behar bazenu?
La joven del agua filmekoa, James Newton Howard musikagilearena. Musikarekin bakarrik ez dut uste inoiz negar egin dudanik, baina musika eta filma batuta… Pelikula horrekin asko emozionatu nintzen, eta ziur nago musikak zerikusi handia izan zuela horrekin.
Musika estiloren bat nabarmenduko al zenuke?
Orkestrala dut gustukoena, baina hori ez da estilo bat. Hori da osoena, baina gero aspertu egiten naiz eta Muse, Coldplay, Massive Attack eta halakoak entzuten ditut.
Musika ez balitz, zer?
Musika ez balitz, zinea. Edo informatika.
Artista askoren odola darama zainetan Joseba Beristainek, eta haietako baten bideari jarraitzen ari da azken urteetan: Kandido Beristain aitonarena, hain zuzen ere. Azkoitiko Musika Bandako zuzendari izandakoa urte askoan, musika lan askoren egilea izan zen. Beste modu batera, bilobak heldu dio sormen horri.
Artista familia batetik zatozela esan daiteke. Aitona Musika Bandako zuzendari eta musikagilea zenuen, gurasoak argazkilariak, lehengusuak ere musikariak eta abeslariak…
Bai, beti bizi izan gara halako kultur giro batean. Hori hala esanda ez dakit zer ematen duen, baina izan dugu giro hori. Gabonetan, esaterako, abesten hasten garenean ia kanta guztiak lau ahotsetara kantatzen ditugu. Batzuentzat pedante samarra izango da, baina gurean hala da. Besteek kartetan jokatuko dute, edo musean, guk abestu eta abestu eta abestu egiten dugu. Bizpahiru gitarra eramaten ditugu horrexetarako, eta ederra izaten da. Gabonetako kantekin hasi, baina bestelakoak abestuz amaitzen dugu; hasi Coca-Colaren abestitik eta Mikel Laboaraino.
Aitona musikagileak gauza asko egin zuen, baina inoiz lan egin al zuen Donostiako Orfeoiarekin, zuk egin duzun bezala?
Nik dakidala ez. Zoritxarrez, aitona hil zenean, orduantxe hasi nintzen ni musikarekin serio antzera, eta horren damua badut. Bere garaian gaztetasunaren harrokeriak edo ezjakintasunak rockera mugatu zuen nire arreta, ez nuela gehiago jakin behar uste nuen. Orain aitona bizirik izango balitz honezkero eskatua nion gauzak fundamentuz nola egiten diren azaltzeko. Bere jakintza musikalaren herentzia jaso ez izanaren damua dut. Garai hartan rocka egiten nuen. Agian nahiago izango zukeen ni Musika Bandan egotea, baina beti babestu ninduen. Nik izan nuen lehen teklatua erosterakoan parte bat aitonarena izan zen, adibidez. Ez dakit asko gustatuko al zitzaion egiten genuena, baina biloba bat hor musika arloan ikustearekin gustura zen.
Musika Bandan ez, baina herri mailan egiten duzu zeozer, ezta?
Urtero Salbean kantatzen izaten naiz, andramaixetan. Hori bakarrik.
Aurrekoak musikazaleak izan arren, musika egiten hasi izanaren oinarria informatika izan zen, ezta?
Informatika ingenieritza ikasketetako amaierako proiektua enpresa batean egin nahi izan nuen. Animazioko enpresa batean egin nahi nuen; Dibulitoon ekoiztetxean nahi nuen. Haien lana ezagutzen nuen, eta interesgarria iruditzen zitzaidan. 3Dko animaziozko filmak interesatzen zitzaizkidan garai hartan. Deitu nuen, erakutsi nien neuk 3Dan egindako lan bat, eta hari ez zioten kasurik egin, baina musika gustatu zitzaien. Laburmetraia bat egin behar zuten eta hartarako musika egitea eskaini zidaten: Historia de Elam. Gustatu egin zitzaien, eta handik urte batzuetara beste laburmetraia batentzako musika egin nien, eta hala iritsi zitzaidan Mystikal-erako aukera. Beraz, informatikatik abiatuta, musikako lana aurkitu nuen.
Bai, baina hamabi urterekin utzi egin nuen. Nire garaian musika irakasteko zuten modua ez zen oso egokia. Hamar urterekin Bach ikasteak ez du zentzurik; halako autoreak ezin dira apreziatu adin horretan. Orain ari naiz ikasten Bach, baina beste ikuspegi batekin. Musikaren bitartez irakatsi behar da, ezin da teoria ikasi eta gero ikusi horrekin zer egin pentsatu.