[caption id="attachment_296983" align="aligncenter" width="300"]
Benito eta Andoni Lertxundi Orioko hondartzan eserita solasean. (Aiora Larrañaga/Hitza)[/caption]
BENITO LERTXUNDI eta ANDONI LERTXUNDI - Musikariak
Benito Lertxundi (Orio, 1942) musikari eta kantari oriotarra 50 urteren ondoren erreferentea da euskal kantugintzan, eta arrastoa utzi du belaunaldi desberdinen artean. Eragin hori gertutik bizi izan dute oriotarrek, horregatik Benito Lertxundi musikari beteranoa eta Giranice musika taldeko kide Andoni Lertxundi (Orio, 1983) musikaria gaztea elkartu ditu Urola Kostako Hitzak, belaunaldi arteko musikarien elkarreraginaz, talkez, sektorearen egoeraz eta beste hainbat kontutaz solasean aritzeko.
Zerk batzen ditu belaunaldi desberdinetako musikariak?
Benito Lertxundi: Musikaren mundua hautatu dugunok beti ditugu lotzen gaituzten ezaugarri batzuk. Gizakiak bere joerak azaltzen ditu komunikazio modu desberdinen bidez, horietako bi dira musika edo kantugintza. Dena dela, pertsona bakoitzak bere izateko modua du, eta estetika deitzen den horretatik abiatuta bakoitzak bere hizkuntza garatzen du. Ondokoak, nahiz eta garaikidea izan, beste irtenbide bat izango du, eta aldeak handiagoak dira belaunaldien artean.
Erreferentzi mundua zabalagoa denean, alde handiagoak agertu daitezke. Gu hasi ginenean baino zabalagoa da orain musikaren mundua ezaguerari dagokionean, horregatik gazteak musikan murgildu direnean aniztasun handiagoa aurkitu dute. Gure garaian erreferenteak hurbilekoak ziren, gaur egun, berriz, mundua txikitu egin da eta ezin liteke jakin erreferentziak non aurkitu daitezkeen.
Andoni Lertxundi: Nik uste dut, belaunaldiez haratago, musikariok amankomunean dugu musikaren bitartez adierazteko nahia, eta era berean horrekin emozionatzeko gaitasuna.
Musikari berriek hartzen al duzue musikari beteranoen lana kontuan?
A.L.: Guk, Giranice taldeak, Benitoren musika desberdina egiten dugu, berak kantugintza egiten du, eta guk musika instrumentala. Hala ere, desberdintasun horretan, antzekotasunak baditugula uste dut, bi kasuetan atmosfera asko erabiltzen baititugu, eta arlo horretan nolabait Benitorekin identifikatu gaitezke.
Horrez gain, bat nator Benitok erreferentzien inguruan esan duenarekin. Guk barruan dugun horrek, joera desberdinen eragina izan du, eta horregatik komunikatzeko modua desberdina da pertsonatik pertsonara, eta belaunaldiz belaunaldi.
B.L.: Ildo beretik esan liteke guk egiten duguna artea dela. Artearen egitekoa beti da mundu emozionala atakatzea. Hori modu askotara ukitu daiteke, hitzekin, musikarekin eta soinu batzuen bidez, besteak beste. Izatez gizakiok isilpean gauza pila bat gordetzen ditugu, eta zenbait mezuk horiek aktibatu egiten dituzte eta emozioak sortzen dira. Musikariok entzuleak isilpean gordeta dituen emozioak astintzen ditugu.
Benito, talde berrien joerak kontuan hartzen al dituzu?
B.L.: Noski, ezinbestekoa da. Kantugintzan ibilbide luzea dut, eta bide horretan konstate batzuk errepikatu dira, baina zenbaitetan zerbait berria entzundakoan zirrara sortu dezake, eta poliki zure musikan sartzen saiatzen zara. Adibidez, hip-hopa hasieran arrotza iruditzen zitzaidan, baina ohikoa bihurtu da, eta arian-arian horri ere aurkitu diot bere xarma puntua. Orain, kantu berri bat egin dut; ez da inondik inora hip-hopa, baina hizketan hasten naiz erritmo bat jarraituz eta pixkanaka doinu batean transformatzen doa. Orain dela 30 urte ez nuen egingo, baina erakusleihoan agertu da eta kontuan hartu dut, musika osatzen baitoa etengabe.
Zerk du indar handiagoa hitzak edo musikak?
B.L.: Erabat osagarriak dira. Musikak soilik izan dezake hitzak dituen abesti bat baino indar gehiago. Niri, adibidez, Bachen musika asko gustatzen zait eta ez du hitzik, musikaren hizkuntza bera aski da askotan. Gu hasi ginen garaian testuinguru bat zegoen, joera batzuk zeuden, eta garaiko egoeran murgildu ginen. Garai horretan testuinguru soziopolitikoa egokia zen egiten hasi ginena egiteko, eta gainera konturatu ginen gizarteak hori behar zuela momentu horretan. Egoera aldatzen joaten da, ordea, eta mezua adierazteko modua ere eraldatu da. Guri esaten digute protesta garaian hasi ginela; horrela da, baina gaur egun, agian, lehen baino protesta gehiago egiten dut nik. Orduan sistema baten aurka protesta egiten nuen bezala, gaur egun tokipo askoren aurka agertzen naiz, gizartean errotuta dagoen sistemari erantzun bila aritzen naiz.
Zuek berriz musika instrumentala egitea erabaki zenuten.
A.L.: Ez zen erabaki bat izan, horrela hasi ginen, baina ez dugu inoiz baztertu gure musikak hitzak izatea. Askotan esan izan digute abeslari bat falta zaigula taldean. Gertatzen dena da, kantuak egiten hasten garenean, musikan oinarritzen garela, eta modu horretan osatuta dagoela iruditzen zaigu, letrarentzat lekurik ez dagoela, alegia. Beharbada, lehenik eta behin, hitzak sortuko bagenitu eta ondoren musika egin, desberdina izango litzateke emaitza. Ez da nahita hartutako erabaki bat, ez dugu aterik ixten, eta ez dugu inoiz baztertu abestiren bat hitzekin sortzea.
[caption id="attachment_296985" align="aligncenter" width="300"]
Andoni eta Benito Lertxundi. (Aiora Larrañaga/Hitza)[/caption]
Norberaren musikak ba al du sorterriaren kutsurik?
B.L.: Inguruak zuzenean eragiten gaitu. Bizitzea tokatu zaigunarekin baldintzatuak gaude une oro. Inpresioaren izakiak gara, gauzek inpresionatu egiten gaituzte neurri batean edo bestean. Horregatik, hemendik 10 mila kilometrotara jaio eta bizi izan bagina, bertako gauzek hunkituko gintuzkete, eta sentipen horiek beste modu batera azalduko genituzke. Ezinezkoa da jakitea zein estetika agertuko litzateken esperientzia horretatik abiatuta; sorterri batetik bestera, aldaketa kultural eta estetikoak gertatzen baitira. Txikiak jaiotzen gara eta hazi egin behar dugu, ibilbide horrek uzten dizkigun ezkatak gara.
A.L.: Bat nator Benitorekin. Denak du eragina gugan, momentuak, entzuten dudanak, hitz egin dudanak; agian, etxera joaten naizenean ez nuke kantu bera egingo hemen egongo ez banintz. Baita hartutako erabakiek ere; ni biolina jotzen hasi nintzen txikitan, eta horregatik nago gaur hemen. Bide horretan, biolina gehiago ez jotzea erabaki izan banu, beste gauza desberdin bat egiten ariko nintzen orain.
Benitok ogibide du musika eta Andonik zaletasuna. Zailagoa al da orain musikatik bizitzea?
A.L.: Guretzat behintzat zaila da musikatik bizitzea. Gaur egun, alde batetik, lan asko egin beharra dago, eta ate asko jo behar dira; gero, bateren bati gustatu egin behar zaio egiten duzun hori. Ateak itxi arren, saiatzen jarraitzea da gakoa, akaso azkenean horretaz bizitzeko aukera suertatuko da-eta. Posible bada, taldeak bizi baitira horretaz, baina norberaren erabakia ere badela uste dut; agian, apustu bat egin behar da eta musikari denbora gehiago eskaini. Guretzat musika zaletasuna da.
B.L.: Nire iritziz, sekretua egiten dugunaren onarpenean dago. Egiten duguna gustatzen bada, horren eskaria badago, saldu egingo dugu, eta hortik bizitzeko aukera izango dugu. Beti ez da hori gertatzen. Munduan produktu asko egiten dira, baina negozio guztiek ez dute arrakasta izaten, gauza bera gertatzen da musikarekin ere. Musikari bikain asko hil dira miserian, bere garaian ez zuten saldu, eta hil ondoren beren musika gustatu egin da, eta orduan saldu dute.
Musikaren sektorea aldatzen ari da. Musika talde asko dago, horrek zaildu egiten al du ezagutzera ematea?
A.L.: Musika talde asko dago, baina gaur egun errazagoa da publikoarengana iristea, teknologia berriei esker. Orain, mundu guztira iristeko bidea dugu musikariok, lehen posible izango ez litzatekeena. Horregatik, gure publikoa Euskal Herrikoa bezala Japoniakoa izan daiteke. Beraz, talde gehiago daude, baina entzulearekin harreman zuzenagoa izateko aukera gehiago ere badago. Zentzu horretan egoera ez da txarra; lehen Benitok esan duenera bueltatuz, beste gauza bat da, egiten dugun hori salgarria ote den. Iristeko moduak badaude, eta entzuteko ez dago beti erosi beharrik; guk Interneten doan jarri izan dugu musika.
B.L.: Andonik arrazoi du. Gaur egun, inoiz baino gehiago ezagutzen gaituzte hemendik kanpo Interneten bidez. Hala ere, guk ekoizten dugun produktu diskografikoa inoiz baino gutxiago saltzen da. Ezagutzera eman gaituen bide horrek berak, gure musika doan eskuratzeko bidea ematen baitio publikoari. Horregatik zailagoa da musikatik bizitzera iristea.
Erronka da beraz musikarientzat garai berrietara egokitzea?
B.L.: Bai. Lehen bi aukera genituen, bata zuzenekoa eta bestea diskografikoa. Azken hori asko gutxitu da, eta, nire esperientziatik abiatuta, esan dezaket zuzenekoak emateko ere baldintza kaskarragoak ditugula. Garai batean kulturarekiko sukarra zegoen, kantaldi asko antolatzen ziren. Urteak joan ahala, beste gauza batzuk hartu dute garrantzia. Horregatik, musikan gabiltzanok esperimentatzen ari gara, bide berriak jorratzen, testuinguru honetan bizitzen ere ikasi egin beharko dugu.
Musikari batentzat bere jaioterrian kontzertua ematea berezia izaten al da? Ardura handiagoa al da?
A.L.: Polita da ikustea ezagunek eta lagunek beren denboratik tarte bat hartu dutela gu ikustera etortzeko. Egiten dugun lanari aitorpen txiki bat izan liteke. Ardurari dagokionean, berriz, musikariok jendaurrean beti lan ona egin nahi izaten dugu, baina egia da gogo bereziarekin hartzen dela norbere herrian ematen den kontzertua.
B.L.: Egunero ikusten gaituen jendearen aurrera familia giroa sortzen da, hurbiltasuna egoten da. Hala ere, oholtzara ateratzen garenok ezinbestean elementu bat izan behar dugu: misterioa. Egunero ikusten gaituenaren aurrean misterioa falta zaigu, eta hori ez dagoenez, beste alde batetik konpentsatu behar dugu. Beste herri batean kontzertua ematen dugunean, berriz, misterio hori badago eta giro berezia sortzen da.
Horrez gain, zenbait kontzertu momentuan bereziak bihurtu daitezke, zerbait gertatu delako edo publikoak ezohiko erantzuna eduki duelako. Une horietan, musikarien eta publikoaren artean harreman emotibo bat sortzen da, eta etxera bueltatutakoan pentsatzen duzu: «Gaurkoa nahiago nuke inoiz bukatuko ez balitz». Kontu hori gutxiena espero dugun tokian gertatu daiteke.
Benito eta Andoni Lertxundi Orioko hondartzan eserita solasean. (Aiora Larrañaga/Hitza)[/caption]
BENITO LERTXUNDI eta ANDONI LERTXUNDI - Musikariak
Benito Lertxundi (Orio, 1942) musikari eta kantari oriotarra 50 urteren ondoren erreferentea da euskal kantugintzan, eta arrastoa utzi du belaunaldi desberdinen artean. Eragin hori gertutik bizi izan dute oriotarrek, horregatik Benito Lertxundi musikari beteranoa eta Giranice musika taldeko kide Andoni Lertxundi (Orio, 1983) musikaria gaztea elkartu ditu Urola Kostako Hitzak, belaunaldi arteko musikarien elkarreraginaz, talkez, sektorearen egoeraz eta beste hainbat kontutaz solasean aritzeko.
Zerk batzen ditu belaunaldi desberdinetako musikariak?
Benito Lertxundi: Musikaren mundua hautatu dugunok beti ditugu lotzen gaituzten ezaugarri batzuk. Gizakiak bere joerak azaltzen ditu komunikazio modu desberdinen bidez, horietako bi dira musika edo kantugintza. Dena dela, pertsona bakoitzak bere izateko modua du, eta estetika deitzen den horretatik abiatuta bakoitzak bere hizkuntza garatzen du. Ondokoak, nahiz eta garaikidea izan, beste irtenbide bat izango du, eta aldeak handiagoak dira belaunaldien artean.
Erreferentzi mundua zabalagoa denean, alde handiagoak agertu daitezke. Gu hasi ginenean baino zabalagoa da orain musikaren mundua ezaguerari dagokionean, horregatik gazteak musikan murgildu direnean aniztasun handiagoa aurkitu dute. Gure garaian erreferenteak hurbilekoak ziren, gaur egun, berriz, mundua txikitu egin da eta ezin liteke jakin erreferentziak non aurkitu daitezkeen.
Andoni Lertxundi: Nik uste dut, belaunaldiez haratago, musikariok amankomunean dugu musikaren bitartez adierazteko nahia, eta era berean horrekin emozionatzeko gaitasuna.
Musikari berriek hartzen al duzue musikari beteranoen lana kontuan?
A.L.: Guk, Giranice taldeak, Benitoren musika desberdina egiten dugu, berak kantugintza egiten du, eta guk musika instrumentala. Hala ere, desberdintasun horretan, antzekotasunak baditugula uste dut, bi kasuetan atmosfera asko erabiltzen baititugu, eta arlo horretan nolabait Benitorekin identifikatu gaitezke.
Horrez gain, bat nator Benitok erreferentzien inguruan esan duenarekin. Guk barruan dugun horrek, joera desberdinen eragina izan du, eta horregatik komunikatzeko modua desberdina da pertsonatik pertsonara, eta belaunaldiz belaunaldi.
B.L.: Ildo beretik esan liteke guk egiten duguna artea dela. Artearen egitekoa beti da mundu emozionala atakatzea. Hori modu askotara ukitu daiteke, hitzekin, musikarekin eta soinu batzuen bidez, besteak beste. Izatez gizakiok isilpean gauza pila bat gordetzen ditugu, eta zenbait mezuk horiek aktibatu egiten dituzte eta emozioak sortzen dira. Musikariok entzuleak isilpean gordeta dituen emozioak astintzen ditugu.
Benito, talde berrien joerak kontuan hartzen al dituzu?
B.L.: Noski, ezinbestekoa da. Kantugintzan ibilbide luzea dut, eta bide horretan konstate batzuk errepikatu dira, baina zenbaitetan zerbait berria entzundakoan zirrara sortu dezake, eta poliki zure musikan sartzen saiatzen zara. Adibidez, hip-hopa hasieran arrotza iruditzen zitzaidan, baina ohikoa bihurtu da, eta arian-arian horri ere aurkitu diot bere xarma puntua. Orain, kantu berri bat egin dut; ez da inondik inora hip-hopa, baina hizketan hasten naiz erritmo bat jarraituz eta pixkanaka doinu batean transformatzen doa. Orain dela 30 urte ez nuen egingo, baina erakusleihoan agertu da eta kontuan hartu dut, musika osatzen baitoa etengabe.
Zerk du indar handiagoa hitzak edo musikak?
B.L.: Erabat osagarriak dira. Musikak soilik izan dezake hitzak dituen abesti bat baino indar gehiago. Niri, adibidez, Bachen musika asko gustatzen zait eta ez du hitzik, musikaren hizkuntza bera aski da askotan. Gu hasi ginen garaian testuinguru bat zegoen, joera batzuk zeuden, eta garaiko egoeran murgildu ginen. Garai horretan testuinguru soziopolitikoa egokia zen egiten hasi ginena egiteko, eta gainera konturatu ginen gizarteak hori behar zuela momentu horretan. Egoera aldatzen joaten da, ordea, eta mezua adierazteko modua ere eraldatu da. Guri esaten digute protesta garaian hasi ginela; horrela da, baina gaur egun, agian, lehen baino protesta gehiago egiten dut nik. Orduan sistema baten aurka protesta egiten nuen bezala, gaur egun tokipo askoren aurka agertzen naiz, gizartean errotuta dagoen sistemari erantzun bila aritzen naiz.
Zuek berriz musika instrumentala egitea erabaki zenuten.
A.L.: Ez zen erabaki bat izan, horrela hasi ginen, baina ez dugu inoiz baztertu gure musikak hitzak izatea. Askotan esan izan digute abeslari bat falta zaigula taldean. Gertatzen dena da, kantuak egiten hasten garenean, musikan oinarritzen garela, eta modu horretan osatuta dagoela iruditzen zaigu, letrarentzat lekurik ez dagoela, alegia. Beharbada, lehenik eta behin, hitzak sortuko bagenitu eta ondoren musika egin, desberdina izango litzateke emaitza. Ez da nahita hartutako erabaki bat, ez dugu aterik ixten, eta ez dugu inoiz baztertu abestiren bat hitzekin sortzea.
[caption id="attachment_296985" align="aligncenter" width="300"]
Andoni eta Benito Lertxundi. (Aiora Larrañaga/Hitza)[/caption]
Norberaren musikak ba al du sorterriaren kutsurik?
B.L.: Inguruak zuzenean eragiten gaitu. Bizitzea tokatu zaigunarekin baldintzatuak gaude une oro. Inpresioaren izakiak gara, gauzek inpresionatu egiten gaituzte neurri batean edo bestean. Horregatik, hemendik 10 mila kilometrotara jaio eta bizi izan bagina, bertako gauzek hunkituko gintuzkete, eta sentipen horiek beste modu batera azalduko genituzke. Ezinezkoa da jakitea zein estetika agertuko litzateken esperientzia horretatik abiatuta; sorterri batetik bestera, aldaketa kultural eta estetikoak gertatzen baitira. Txikiak jaiotzen gara eta hazi egin behar dugu, ibilbide horrek uzten dizkigun ezkatak gara.
A.L.: Bat nator Benitorekin. Denak du eragina gugan, momentuak, entzuten dudanak, hitz egin dudanak; agian, etxera joaten naizenean ez nuke kantu bera egingo hemen egongo ez banintz. Baita hartutako erabakiek ere; ni biolina jotzen hasi nintzen txikitan, eta horregatik nago gaur hemen. Bide horretan, biolina gehiago ez jotzea erabaki izan banu, beste gauza desberdin bat egiten ariko nintzen orain.
Benitok ogibide du musika eta Andonik zaletasuna. Zailagoa al da orain musikatik bizitzea?
A.L.: Guretzat behintzat zaila da musikatik bizitzea. Gaur egun, alde batetik, lan asko egin beharra dago, eta ate asko jo behar dira; gero, bateren bati gustatu egin behar zaio egiten duzun hori. Ateak itxi arren, saiatzen jarraitzea da gakoa, akaso azkenean horretaz bizitzeko aukera suertatuko da-eta. Posible bada, taldeak bizi baitira horretaz, baina norberaren erabakia ere badela uste dut; agian, apustu bat egin behar da eta musikari denbora gehiago eskaini. Guretzat musika zaletasuna da.
B.L.: Nire iritziz, sekretua egiten dugunaren onarpenean dago. Egiten duguna gustatzen bada, horren eskaria badago, saldu egingo dugu, eta hortik bizitzeko aukera izango dugu. Beti ez da hori gertatzen. Munduan produktu asko egiten dira, baina negozio guztiek ez dute arrakasta izaten, gauza bera gertatzen da musikarekin ere. Musikari bikain asko hil dira miserian, bere garaian ez zuten saldu, eta hil ondoren beren musika gustatu egin da, eta orduan saldu dute.
Musikaren sektorea aldatzen ari da. Musika talde asko dago, horrek zaildu egiten al du ezagutzera ematea?
A.L.: Musika talde asko dago, baina gaur egun errazagoa da publikoarengana iristea, teknologia berriei esker. Orain, mundu guztira iristeko bidea dugu musikariok, lehen posible izango ez litzatekeena. Horregatik, gure publikoa Euskal Herrikoa bezala Japoniakoa izan daiteke. Beraz, talde gehiago daude, baina entzulearekin harreman zuzenagoa izateko aukera gehiago ere badago. Zentzu horretan egoera ez da txarra; lehen Benitok esan duenera bueltatuz, beste gauza bat da, egiten dugun hori salgarria ote den. Iristeko moduak badaude, eta entzuteko ez dago beti erosi beharrik; guk Interneten doan jarri izan dugu musika.
B.L.: Andonik arrazoi du. Gaur egun, inoiz baino gehiago ezagutzen gaituzte hemendik kanpo Interneten bidez. Hala ere, guk ekoizten dugun produktu diskografikoa inoiz baino gutxiago saltzen da. Ezagutzera eman gaituen bide horrek berak, gure musika doan eskuratzeko bidea ematen baitio publikoari. Horregatik zailagoa da musikatik bizitzera iristea.
Erronka da beraz musikarientzat garai berrietara egokitzea?
B.L.: Bai. Lehen bi aukera genituen, bata zuzenekoa eta bestea diskografikoa. Azken hori asko gutxitu da, eta, nire esperientziatik abiatuta, esan dezaket zuzenekoak emateko ere baldintza kaskarragoak ditugula. Garai batean kulturarekiko sukarra zegoen, kantaldi asko antolatzen ziren. Urteak joan ahala, beste gauza batzuk hartu dute garrantzia. Horregatik, musikan gabiltzanok esperimentatzen ari gara, bide berriak jorratzen, testuinguru honetan bizitzen ere ikasi egin beharko dugu.
Musikari batentzat bere jaioterrian kontzertua ematea berezia izaten al da? Ardura handiagoa al da?
A.L.: Polita da ikustea ezagunek eta lagunek beren denboratik tarte bat hartu dutela gu ikustera etortzeko. Egiten dugun lanari aitorpen txiki bat izan liteke. Ardurari dagokionean, berriz, musikariok jendaurrean beti lan ona egin nahi izaten dugu, baina egia da gogo bereziarekin hartzen dela norbere herrian ematen den kontzertua.
B.L.: Egunero ikusten gaituen jendearen aurrera familia giroa sortzen da, hurbiltasuna egoten da. Hala ere, oholtzara ateratzen garenok ezinbestean elementu bat izan behar dugu: misterioa. Egunero ikusten gaituenaren aurrean misterioa falta zaigu, eta hori ez dagoenez, beste alde batetik konpentsatu behar dugu. Beste herri batean kontzertua ematen dugunean, berriz, misterio hori badago eta giro berezia sortzen da.
Horrez gain, zenbait kontzertu momentuan bereziak bihurtu daitezke, zerbait gertatu delako edo publikoak ezohiko erantzuna eduki duelako. Une horietan, musikarien eta publikoaren artean harreman emotibo bat sortzen da, eta etxera bueltatutakoan pentsatzen duzu: «Gaurkoa nahiago nuke inoiz bukatuko ez balitz». Kontu hori gutxiena espero dugun tokian gertatu daiteke.