Munto eremuan, Palota kalean, alokairu sozialeko 46 etxebizitza egin ditu Eusko Jaurlaritzak. Hilabeteak dira eraikina amaitu zutela kanpotik, eta barrualdea ere prestatuta dago –2020an egin zuen Orioko Udalak partzelaren lagapena–. Herritarrak bertan bizitzen hastea baino ez da falta, eta gaur goizean jakinarazi dute noiz jasoko dituzten giltzak horiek: maiatzean. Beraz, ekainean jada bertan bizitzen egongo dira herritarrak. Eraikina eta etxeak ikusten izan dira Denis Itxaso Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza sailburua eta Anuska Esnal Orioko alkatea, baita Lourdes Salsamendi EAJko zinegotzia, Olatz Santamaria alkateordea eta Ana Priede PSE-EEko Gipuzkoako batzorde exekutiboko kidea ere.
Bisitan zehar hainbat datu eman dituzte. Esaterako, Etxebiden zenbat eskaera dauden herrian: 2025eko martxoaren 1ean, Etxebidek alokairu babestua eskatzen duten 378 bizikidetza-unitate zituen erregistratuta Orion, horietatik 261 herrian erroldatuta daudenak. Eskaera guztietatik 289k betetzen dituzte eskatutako baldintzak –urtean 9.000 eta 45.022 euro artean irabaztea–, eta datozen asteean zehaztuta geldituko da zein 46 izango diren onuradunak. Alokairuko etxeak dira, hau da, betirako alokairua izango da. Hori bai, sei urtetik behin baldintzak betetzen diren errebisatuko dela azaldu dute.
Alokairu prezioaren berri ere eman dute, eta esan dute batez beste 250 eurokoa izango dela –garajea barne– eta gastu energetikoa hutsaren hurrena izango dela.
Etxebizitzen ezaugarrien berri ere eman dute. 46 etxebizitzetatik 40 bi logelakoak dira –mugikortasun urriko pertsonentzat egokitutako bi etxebizitza barne– eta beste seiak hiru logelakoak. Sotoko solairua —garaje gisa erabiltzeko—, beheko solairua —sarrerak eta udalaren lokal bat bertan daude—, hiru etxebizitza-solairu eta teilatupeko solairu bat ditu. Azken horretan aireztapen-sistemaren elementu teknikoak eta eremu fotovoltaikoa daude. Izan ere, azpimarratu dute eraikinak "energia-efizientziaren, irisgarritasunaren eta eraikuntza kalitatearen irizpide zorrotzenei" erantzuten diela, eta denek 4 metro koadro baino gehiagoko terraza dutela –azken solairuko terrazak handiak dira, argazkietan ikus daitekeenez–. Pedro Apaolaza y Asociados SL estudioak diseinatu du eraikina, eta Sukia Eraikuntzak SA enpresak eraiki du. Guztira 7,3 milioi euroko inbertsioa egin da, eta kostu osoaren %27 Europako Batasuneko Next Generation diru laguntzei esker lortu da.
Udal ekipamenduetarako 400 metro koadroko lokala izango du Orioko Udalak eraikinaren alde batean, behealdean, eta Esnalek jakinarazi du hausnartzen ari direla herriko udal ekipamenduei zer erabilera eman, eta aurrerago erabakiko dutela "herriaren erdigunean" egongo den lokal berri horrekin zer egin.
"Pauso txiki bat"
Bisitaren ondoren komunikabideen aurrean hitz egin dute Itxasok eta Esnalek, eta bat etorri dira etxebizitzaren arazoaren aurrean "pauso txiki bat" direla Orioko 46 etxebizitza hauek. Esnalek esan du "Orioko herriarentzat egun oso berezia" dela, "herrian hain kezka iturri den etxebizitzaren gaiari konponbidean beste aletxo bat jartzeko aukera baita hau". Ibilbidea "luzea" izan dela esan du, 2015-2019 agintaldian eman zituztelako lehen pausoak, eta elkarlanean aritzearen garrantzia azpimarratu du, eta eskerrak eman dizkie prozesuan partea izan duten alde guztiei.
Esnalek bezala, Itxasok ere onartu du "aletxo bat" direla 46 etxeak, eskaera askoz handiagoa delako, baina "46 familia horientzat ale garrantzitsua" dela azpimarratu du, eta hemendik aurrera lanean jarraitu behar dela gaineratu du. Elkarlanari egin dio aipamena sailburuak ere, eta esan du "indartu" egin behar dela Jaurlaritzaren eta udalen arteko elkarlana. Orioko Udalak hartutako bidea txalotu du, "HAPOaren bitartez lurzoru berrien bila dabiltzalako etxebizitza gehiago egiteko eta hori berri ona delako, momentu honetan berezibiziko beharra dagoelako, izan edo ez izan tentsiopeko eremu". Udalek lurzoruak lagatu behar dituztela esan du, Jaurlaritzak "bere baliabideen arabera" etxebizitza publiko gehiago egin ditzan.